ولې اکثره اسلامي هېوادونه وروسته پاتې دي؟
د فقر، جګړې او بې عدالتۍ ريښې: او د اسلام اصلي لارښود څه وايي؟
اسلامي نړۍ د نيمې نړۍ په اوږدو کې غځېدلې ده. له مراکش او مصر څخه تر اندونيزيا او افغانستانه، له تېلو ډکو صحراوو څخه تر زرخېزو دښتو پورې، له علمي ميراثه ډکه سيمه ده. يو نيم ميليارده مسلمانان، پراخه منابع او د زرگونو کلونو فرهنگي او فکري شتمني لري. خو بيا هم ډېری اسلامي هېوادونه نن د فقر، جگړو، استبداد او بې عدالتۍ په کړۍ کې بند پاتې دي.
دا پوښتنه راپورته کېږي: که اسلام دومره قوي لارښود لري، نو ولې مسلمان ملتونه وروسته پاتې دي؟
ځواب دا دی: ستونزه په اسلام کې نه ده، ستونزه په دې کې ده چې واکمنانو د اسلام له نومه د ظلم او کنټرول وسيله جوړه کړې ده. قرآن د عقل، عدالت، علم او رحمت کتاب دی، خو د ډېرو حاکمانو عمل له دې ټولو څخه بل لور ته تللی دی.
د مستبدو واکمنو زولنې
په ډېرو اسلامي هېوادونو کې واک د څو کسانو په لاس کې دی، نه د ولس په لاس کې. دوی د الله په نوم ځانونه سپېڅلي ښيي، خو د خلکو مال، وينه او حقونه د خپلې گټې لپاره کاروي.
الله په قرآن کې حکم کوي: بېشکه الله تاسې ته حکم کوي چې امانتونه يې خاوندانو ته ورکړئ، او کله چې د خلکو تر منځ قضاوت کوئ، نو په عدالت سره قضاوت وکړئ. (نساء ۵۸)
خو موږ وینو چې په مصر کې پوځ له اويا کلونو راپدېخوا واکمن دی. په سوريه کې د واک د ساتلو لپاره ښارونه په خاورو بدل شول. په پاکستان کې پوځ او استخبارات تر شا ناست دي، هر منتخب مشر يا خو بېوسه کېږي يا لرې کېږي. دا هغه اسلام نه دی چې پېغمبر ﷺ خلکو ته ښوولی و. هغه له خپلو اصحابو سره مشوره کوله او هېڅکله یې ځان د نورو پورته نه ګاڼه.
د پوهې د ستورو لوېدل
کله چې اروپا په تيارو کې ډوبه وه، د مسلمانانو پوهان د طب، رياضياتو، ستورپوهنې او فلسفې مشالونه بلول. قرآن خلکو ته وایي چې فکر وکړئ، وپوښتئ او زده کړه وکړئ.
خو د وخت په تېرېدو سره، د فکر او اجتهاد ځای سختدريځۍ او ړندو تقليدونو ونيو. د استعماري واکمنۍ او د محلي واکمنو وېره د دې لامل شوه چې کتابتونونه وسوځول شي، پوهان غلي کړل شي، او ولس د پوښتنې کولو له حقه محروم شي.
مات تعليمي سيستمونه
اسلام د “اقرأ” (ولوله) کلمې سره پيل شوی دی. زده کړه د هر مسلمان نر او ښځې لپاره فرض ده. خو نن ډېر اسلامي هېوادونه د پوښتنې پر ځای په ياد ساتلو، او د عقل پر ځای په ړندو عقیدو زور کوي.
په افغانستان کې ميليونونه نجونې ښوونځيو ته نه پرېښودل کېږي، حال دا چې پېغمبر ﷺ فرمايلي: د علم زده کړه په هر مسلمان، نارينه او ښځينه، فرض ده. (ابن ماجه)
دا بنديزونه اسلامي نه دي، بلکې د ظلم يوه بڼه ده.
د ښځو چوپ ساتل
اسلام ښځې عزتمنې کړې وې. خديجه (رض) يوه بريالۍ سوداگره وه. عائشه (رض) د علم سرچينه وه. خو نن ورځ په ډېرو هېوادونو کې ښځې د خبرو کولو، کار کولو يا حتی د زده کړې له حقه محرومې دي. دا د اسلام تعليم نه دی، بلکې د نرواکۍ کلتور دی چې د دين تر نامه لاندې پټ شوی دی.
د استعماري وېش ميراث
له ډيورنډ کرښې تر سايکس-پیکو تړون پورې، استعماري ځواکونو د مسلمانانو وطنونه ټوټه ټوټه کړل. مصنوعي پولې جوړې شوې او قومي جگړې راوپارول شوې. دا ټول د دې لپاره چې مسلمانان يو موټی پاتې نشي.
د مدرسو د جگړې ماشين
د علمي مدرسو پر ځای، په ځانگړي ډول په پاکستان کې د سړې جگړې پر مهال داسې مدرسې جوړې شوې چې د پوهانو پر ځای جنگيالي وروزي. هلته د اسلام هغه بڼه وښوول شوه چې د نفرت او تاوتريخوالي پر بنسټ ولاړه وه، نه د علم او اخلاقو پر بنسټ.
د ساينس او روغتيا شاته پاتې کېدل
کله چې نړۍ د مسلمانانو د ډاکترانو او ستورپوهانو له علم څخه گټه اخيسته، نن ډېری اسلامي هېوادونه د يوې وبا يا سېلاب په وړاندې بېوسه کېږي. د څېړنې پر ځای خرافات خپرېږي، او د متخصصينو پر ځای د سياسي ملایانو خبرې منل کېږي.
د آفتونو پر وړاندې بېچمتووالي
زلزلې، سېلابونه او اورونه د نړۍ په هر ځای کې کېږي، خو د اسلامي هېوادونو د ويجاړۍ کچه ځکه لوړه وي چې واکمنان د زيربنا پر ځای پر خپل جېب پانگونه کوي. الله په قرآن کې وایي: الله هغه کسان خوښوي چې په غوره توگه عمل کوي. (بقره ۱۹۵)
دا خبره موږ ته ښيي چې د مسووليت نه ترسره کول جرم دی، نه تقدير.
څه بايد وشي؟
- استبداد پای ته ورسوئ: د شورا او عدالت اصول بېرته راژوندي کړئ.
- پوهه بېرته راوگرځوئ: د اجتهاد او څېړنې دروازې پرانیزئ.
- تعليم سم کړئ: د نجونو او هلکانو دواړو لپاره يو شان.
- ښځو ته د ژوند بشپړ حق ورکړئ.
- افراطيت او سياسي مدرسې بندې کړئ.
- ساينس، روغتيا او څېړنې ته لومړيتوب ورکړئ.
- د آفتونو پر وړاندې زېربنا او سيستمونه جوړ کړئ.
پایله
اسلام ستونزه نه ده، حل دی. ستونزه هغه واکمنان دي چې له عدالت پرته واکمني کوي، او هغه کلتورونه چې د عقل پر ځای ړوند تعصب ته زور ورکوي. پېغمبر ﷺ د آزادۍ، پوهې او عدالت مشعل بل کړ. اوس د مسلمانانو دنده ده چې دا مشعل بېرته پورته کړي.
الله وایي: الله د هېڅ قوم حالت نه بدلوي، تر څو چې هغوی خپل حالت پخپله بدل نه کړي. (رعد ۱۱)
محمد خالد وردگ
محمد خالد وردک په کالیفورنیا کې اوسیږي او د اوفا شبکې د مفکرینو مرکز مشر دی. هغه په کالیفورنیا ایالتي پوهنتون کې د محاسبې، مالي چارو او اقتصاد په برخو کې زده کړې کړي او په ګڼ شمېر شخصي او غیر انتفاعي سازمانونو کې مسلکي دندې ترسره کړي دي. ښاغلی وردک د تاریخ، فلسفې او ادبیاتو مطالعه کوي او د افغانستان په پرمختګ کې د خپلې پوهې او تجربې په کارولو ژمن دی.
